در قانون كار مواد 16 و 72 به مرخصي بدون حقـوق و مرخـصي تحـصيلي اختـصاص يافته است.
ماده 16 قانون كار
«قرارداد كارگراني كه مطابق اين قانون از مرخصي تحصيلي و يا ديگر مرخصي هاي بدون حقوق يا مزد استفاده مي كنند، در طول مرخصي و به مدت دو سال به حال تعليق در مي آيد.»
ماده 72 قانون كار
مقرر كرده است:
«نحوه استفاده از مرخصي بدون حقوق كارگران و مدت آن و شرايط برگشت آنها به كار پس از استفاده از مرخصي با توافق كتبي كارگر يـا نماينـ ده قـانوني او و كارفرما تعيين خواهد شد.»
بنابراين اولا، اين نوع از تعليق قرارداد كار ناشي از توافق طرفين است و مدت آن و شـرايط برگشت به كار كارگر نيز با توافق تعيين مي شود .
ثانيا، اصل بر اين است كه اين مدت جزو سوابق كار كارگر محسوب نمي شود و وي در مدت تعليق مزد و حقوق و مزاياي جانبي آن را نيز دريافت نمي دارد.
ليكن با توجه به ماده 72 قانون كار ممكن است توافـق ديگـري در اين مورد بين طرفين حاصل شود و في المثل مدت تعليق جـزو سـوابق كـار كـارگر منظـور گردد كه در اين گونه موارد توافق صورت گرفته ملاك عمل خواهد بود.
گفتيم كه در مورد مرخصي بدون حقوق توافق طرفين ملاك آغـاز و وقـوع آن خواهـد بـود يعني كارفرما تكليفي به دادن مرخصي بـدون حقـوق بـه كـارگر نـدارد لـيكن در ايـن مـورد از آن ذكر شده و آن مـواردي اسـت كـه 37 استثنايي وجود دارد كه در ماده 67 قانون كار كارگر براي اداي فريضه حج واجب نياز به مرخصي بدون حقوق داشته باشد كه با توجه به بيان ماده مذكور كارفرما مكلف به پذيرش آن خواهد بود ليكن ساير مقررات در مـورد ايـن مورد جاري مي باشد.
مهلت بازگشت از مرخصي بدون حقوق
در مورد مهلت كارگر براي مراجعه به كارگاه و ادامـه كـار پـس از مرخـصي بـدون حقـوق طبيعتا بايد موضوع به توافق طرفين واگذار مي شد زيرا اساسا اصل موضوع نيز بر حـسب توافق است.
ماده 72 قانون كار نيز اشاره به همين نكته دارد ليكن در ماده 20 قانون كار تعليق موضوع ماده 16 نيز مشمول مواعد مذكور در آن ماده بوده و در نتيجه مـستند بـه تبصره آن ماده كارگر 30 روز پس از پايان مرخصي بدون حقوق وقت دارد تا بـه كارفرمـا مراجعه نمايد كه البته در اين مورد حكم عجيبي است به ويژه وقتي كه توجه كنيم كه ممكـن است مرخصي بدون حقوق با مدت كم نيز مورد توافق طرفين قرار گيـرد
في المثـل تـصور اين كه پس از يك مرخصي بدون حقوق يك روزه كارگر 30 روز مهلت داشته باشد تا بـراي ادامه كار خود را به كارفرما معرفي نمايد غير قابل قبول است ليكن به هر حال اين موضـوع بايد هنگام توافق براي دادن مرخصي مذكور مورد توجه قرار گيرد.
